Trojan là gì? Cách nhận biết và phòng tránh hiệu quả

Nằm trong những loại virus thường gặp, Trojan là loại virus gây khó chịu cho người dùng bởi sự phá hủy của nó khi thâm nhập vào máy tính của người dùng. Được lấy theo tên của ngựa gỗ Troia, đây là một phần mềm gây khó chịu cho người sử dụng khi ẩn nấp dưới các phần mềm vô hại. Vậy cụ thể Trojan là gì, cách phòng tránh virus này ra sao, cùng BKNS tìm hiểu thông qua bài viết này nhé.

Trojan là gì?

Trojan là gì – Trojan còn được gọi là “Trojan horse” (ngựa chiến tranh Troia), trong ngữ cảnh công nghệ thông tin, là một loại phần mềm độc hại hoặc mã độc được giấu kín bên trong một phần mềm hoặc tập tin có vẻ là hữu ích hoặc đáng tin cậy. Tên gọi “Trojan horse” xuất phát từ câu chuyện huyền thoại về việc ngựa gỗ lớn được sử dụng để xâm nhập vào thành phố Troia trong thần thoại Hy Lạp.Trojan thường được thiết kế để lừa đảo người dùng bằng cách cho rằng nó có ích hoặc thậm chí cần thiết, nhưng thực tế nó chứa các chức năng độc hại. Khi người dùng cài đặt hoặc chạy tập tin Trojan, nó có thể thực hiện các hành động gây hại như lây nhiễm máy tính bằng virus hoặc mã độc khác, đánh cắp thông tin cá nhân, thực hiện tấn công từ chối dịch vụ (DDoS), hoặc mở cửa ra để tấn công từ xa. Tuy các virus và malware khác tương tự, nhưng Trojan thường dựa vào sự ngây thơ của người dùng, lừa đảo họ để tự mở cửa cho sự xâm nhập. Để tránh Trojan, người dùng cần cẩn trọng khi tải xuống và cài đặt phần mềm từ nguồn không rõ hoặc không tin cậy, và luôn duyệt qua email và tập tin đính kèm cẩn thận.

Bảng so sánh nhanh: Trojan khác gì với Virus và Worm?

Để có cái nhìn rõ ràng nhất, hãy cùng phân biệt Trojan với hai loại phần mềm độc hại phổ biến khác là Virus và Worm (Sâu máy tính). Điểm mấu chốt bạn cần nhớ là Trojan KHÔNG tự nhân bản.

Bảng so sánh nhanh: Trojan khác gì với Virus và Worm?

Để có cái nhìn rõ ràng nhất, hãy cùng phân biệt Trojan với hai loại phần mềm độc hại phổ biến khác là Virus và Worm (Sâu máy tính). Điểm mấu chốt bạn cần nhớ là Trojan KHÔNG tự nhân bản.

Cơ chế hoạt động: Trojan lây nhiễm vào hệ thống bằng cách nào?

Các con đường lây nhiễm phổ biến nhất hiện nay

Hacker luôn biết cách khai thác điểm yếu lớn nhất trong bất kỳ hệ thống bảo mật nào: Chính là con người. Dưới đây là những “cái bẫy” phổ biến nhất mà bạn rất dễ mắc phải:

• Tải phần mềm crack, keygen: Đây là con đường lây nhiễm số 1. Các phần mềm bẻ khóa bản quyền (Crack, Patch) miễn phí trên các diễn đàn không chính thống thường được “tặng kèm” Trojan. Khi bạn tắt trình diệt virus để chạy file Crack, bạn đã mở toang cánh cửa cho mã độc.
• Mở tệp đính kèm Email Phishing: Bạn có thể nhận được một email giả mạo ngân hàng hoặc đối tác, đính kèm tệp tin hóa đơn (ví dụ: Invoice_2025.zip hoặc Bao_Gia.pdf.exe). Chỉ một cú click bất cẩn, Trojan sẽ được kích hoạt.
• Quảng cáo độc hại (Malvertising): Click vào các banner quảng cáo nhấp nháy, trúng thưởng giả mạo trên các trang web xem phim, tải tài liệu lậu. Các liên kết này sẽ âm thầm tải một tệp độc hại xuống máy bạn (Drive-by download).

Quá trình xâm nhập và thực thi Payload

Khi bạn tải về và vô tình nhấp đúp vào tệp chứa Trojan, quá trình lây nhiễm bắt đầu diễn ra một cách âm thầm:

1. Đánh lừa cấp quyền: Tệp tin giả mạo có thể yêu cầu quyền Quản trị viên (Run as Administrator).
2. Giải phóng Payload: Ngay khi được cấp quyền, Trojan sẽ thả “Payload” (phần mã độc thực sự mang tính tàn phá) vào các thư mục sâu của hệ điều hành như System32 hoặc AppData.
3. Tạo độ lỳ (Persistence): Nó tự động chèn các khóa (keys) vào Windows Registry hoặc Startup Services để đảm bảo mỗi khi bạn bật máy, Trojan sẽ tự động khởi chạy cùng hệ thống mà bạn không hề hay biết.

Phân loại biến thể Trojan nguy hiểm nhất hiện nay

Trojan thường được chia thành các loại virus khác nhau, có những đặc điểm, tác hại khác nhau như:

Virus Trojan backdoor

Virus Trojan Backdoor là loại Trojan ẩn mình dưới dạng phần mềm độc hại, để đánh lừa người dùng cài đặt vào hệ thống máy tính. Sau khi thiết lập cài đặt thành công, tin tặc tha hồ thực hiện tất cả hành động truy xuất, xóa hoặc truyền tải dữ liệu dễ dàng mà không ai hay biết.

Virus Trojan Rootkit

Virus Trojan Rootkit là một dạng Trojan được thiết kế để che giấu và bảo vệ các phần mềm độc hại khác khỏi sự phát hiện của người dùng. Điểm mạnh của Virus Trojan Rootkit là khả năng duy trì sự tồn tại trong hệ thống máy tính của người dùng trong thời gian dài. Điều này cung cấp thời gian cho tin tặc để tận dụng với mục đích không tốt.

Trình tải xuống Trojan

Trình tải xuống Trojan khá giống với loại virus tải tự động. Vai trò của chúng là thúc đẩy phần mềm độc hại sẵn có trong hệ thống máy tính để kẻ xấu xâm nhập tiện lợi, nhanh chóng.

Trojan-banker

Trojan-banker là loại Trojan được dùng cho mục đích đánh cắp dữ liệu khách hàng tại các ngân hàng. Thông thường, quá trình này diễn ra ở bước truy cập tài khoản ngân hàng vào hệ thống. Các dữ liệu mà tin tắc muốn lấy cắp bao gồm số tài khoản ngân hàng, số CVV, thông tin thẻ tín dụng,…

Dấu hiệu cảnh báo hệ điều hành đã bị nhiễm Trojan

Dù tinh vi đến đâu, Trojan vẫn phải sử dụng tài nguyên hệ thống để hoạt động. Nếu quan sát kỹ, bạn có thể nhận ra các dấu hiệu sau:

Hiệu suất phần cứng tụt giảm bất thường

Đây là dấu hiệu dễ nhận biết nhất. Máy tính đột nhiên khởi động rất chậm, quạt tản nhiệt kêu to. Dù bạn không chạy ứng dụng nặng nào (như render video hay chơi game), nhưng CPU và RAM luôn báo ở mức tải rất cao (90-100%). Điều này chứng tỏ Trojan đang chạy các tiến trình đào coin ẩn hoặc tải dữ liệu ngầm.

Xuất hiện các tiến trình (Processes) lạ

Hãy kiểm tra ngay bằng công cụ Task Manager của Windows:

1. Nhấn tổ hợp phím Ctrl + Shift + Esc.
2. Chuyển sang tab Details hoặc Processes.
3. Nếu bạn thấy các tệp tin .exe có tên vô nghĩa (như asdfgh.exe), tiêu tốn nhiều tài nguyên hệ thống, hoặc một tiến trình nhân bản lên hàng chục lần, rất có thể máy bạn đã nhiễm mã độc.

Lỗi hệ thống và sự thay đổi cài đặt ngoài ý muốn

Trojan thường can thiệp vào các cài đặt cơ bản. Dấu hiệu bao gồm:

• Trình duyệt web tự động thay đổi trang chủ (Homepage) và liên tục tự mở các popup quảng cáo lạ.
• Máy tính tự động khởi động lại (Restart) hoặc bị lỗi màn hình xanh (Blue Screen) liên tục.
• Bạn bị từ chối quyền truy cập vào chính các tệp tin, hình ảnh, tài liệu của mình (chúng đã bị khóa hoặc đổi đuôi).
• Biểu tượng của các chương trình Antivirus bỗng nhiên biến mất hoặc không thể mở được.

Hướng dẫn từng bước cách gỡ bỏ Trojan an toàn, triệt để

Nếu nghi ngờ PC hoặc Máy chủ của mình đã nhiễm Trojan, hãy bình tĩnh và thực hiện chính xác theo quy trình xử lý sự cố 4 bước sau:

Bước 1: Ngắt kết nối Internet ngay lập tức

Đây là thao tác sống còn. Hãy rút dây cáp mạng LAN hoặc tắt ngay Wi-Fi.

Mục đích: Chặn đứng ngay lập tức đường truyền dữ liệu. Trojan sẽ không thể gửi thông tin (mật khẩu, tài liệu) của bạn ra ngoài cho Hacker, đồng thời không thể nhận lệnh mới hay tải thêm các mã độc khác về máy.

Bước 2: Khởi động Windows vào chế độ Safe Mode

Safe Mode là môi trường an toàn, nơi Windows chỉ tải các trình điều khiển cơ bản nhất, ngăn chặn Trojan tự động khởi chạy.

Cách thực hiện trên Windows 10:

1. Nhấn giữ phím Shift trên bàn phím.
2. Trong khi giữ Shift, click vào nút Start > Power > chọn Restart.
3. Khi máy khởi động lại hiện màn hình xanh, chọn Troubleshoot > Advanced options > Startup Settings > Restart.
4. Nhấn phím F4 hoặc số 4 để chọn Enable Safe Mode.

Bước 3: Sử dụng phần mềm Anti-virus quét toàn diện (Full Scan)

Khi đã ở trong Safe Mode, Trojan đang ở trạng thái “ngủ đông”. Đây là lúc bạn tung đòn quyết định.

• Hãy mở Windows Defender (tích hợp sẵn cực kỳ mạnh mẽ) hoặc các phần mềm Antivirus uy tín mà bạn đã cài sẵn (như Malwarebytes, Kaspersky).
• Lưu ý: Tuyệt đối không chọn Quét nhanh (Quick Scan). Bạn bắt buộc phải chọn chế độ Quét toàn diện (Full Scan). Quá trình này có thể mất từ 1 đến vài tiếng tùy vào dung lượng ổ cứng, nhưng nó sẽ lục soát mọi ngóc ngách hệ thống để tiêu diệt tận gốc các tệp tin payload độc hại.

Bước 4: Kiểm tra lại các file tạm và Startup Apps

Ngay cả khi phần mềm diệt virus đã hoàn thành nhiệm vụ, bạn vẫn cần dọn dẹp “tàn dư” bằng tay:

• Xóa file tạm: Nhấn Win + R, gõ %temp% và nhấn Enter. Xóa toàn bộ nội dung trong thư mục này (đây là nơi Trojan thường giấu mình).
• Kiểm tra Startup: Mở Task Manager (Ctrl + Shift + Esc), chuyển sang tab Startup. Nếu thấy bất kỳ ứng dụng nào lạ, không rõ nguồn gốc đang ở trạng thái Enabled, hãy click chuột phải và chọn Disable ngay lập tức.

Khởi động lại máy tính bình thường và theo dõi hiệu suất.

Một số phần mềm diệt virus Trojan

Trojan có thể được ngăn chặn tốt nếu bạn sử dụng một trong số các phần mềm hỗ trợ diệt virus, chương trình độc hại sau:

Kaspersky Anti-virus

Phần mềm Kaspersky AntiVirus đã trở nên phổ biến và quen thuộc trên thị trường trong một thời gian dài. Với khả năng quét virus toàn diện ở tốc độ nhanh chóng và đáng tin cậy, nó đảm bảo rằng máy tính của bạn luôn được bảo vệ tối đa và hoạt động mượt mà.

Những ưu điểm của phần mềm diệt virus Kaspersky AntiVirus:

1. Hiệu quả trong việc ngăn chặn các nguy cơ từ mạng Internet.
2. Bảo vệ dữ liệu cá nhân trên máy tính 24/24, đảm bảo tính an toàn.
3. Hỗ trợ an toàn cho các giao dịch tài chính, đặc biệt là trong việc thực hiện giao dịch tài chính.
4. Cung cấp khả năng phát hiện mã độc trong thời gian ngắn.
5. Tối ưu hóa khả năng quét virus và tự động nâng cấp chức năng.

ESET Nod32

ESET Nod32 cũng là phần mềm diệt virus hữu dụng giúp bạn tránh được các mối đe dọa từ Internet, giúp bảo vệ thiết bị của bạn tối ưu hơn.

Ưu điểm của phần mềm diệt virus ESET Nod32:

• • Thực hiện quét và tiêu diệt virus trên máy tính.
• • Dùng công nghệ Cloud bảo vệ dữ liệu đám mây hiệu quả.
• • Kiểm soát các thiết bị kết nối máy tính.
• • Hỗ trợ cải thiện hiệu suất cho máy tính.

AVG

Phần mềm diệt virus AVG sở hữu công nghệ tiên tiến của AVAST và AVG, giúp bảo vệ nhiều khu vực khác nhau ở hệ điều hành. AVG đáp ứng đầy đủ nhu cầu diệt virus nhanh, hiệu quả với chi phí hợp lý.

Ưu điểm của phần mềm diệt virus AVG:

• • Bảo vệ máy tính trước sự tấn công của tin tặc với tính năng quét virus mạnh mẽ.
• • Hỗ trợ chạy 2 công cụ diệt virus trong cùng thời điểm.
• • Nâng cấp tính năng quét website, link và dữ liệu tải về giúp chống lại các mối đe dọa về an ninh.
• • Cung cấp chức năng kiểm tra hiệu năng máy bằng AVG TuneUp.
• • Giao diện thân thiện, trực quan.

Avast

Avast là phần mềm diệt virus tương đối phổ biến mà hầu như người dùng nào cũng từng cài đặt qua. Nếu bạn cần một phần mềm diệt virus để an tâm trong quá trình tải dữ liệu, hãy sử dụng phần mềm này.

Ưu điểm của phần mềm diệt virus Avast:

• • Giao diện trực quan, dung lượng thấp.
• • Hỗ trợ ngăn chặn virus hiệu quả.
• • Có thể liệt kê các ứng dụng, phần mềm chưa được cập nhật trên hệ thống.
• • Tiết kiệm điện năng.
• • Hiệu năng quét virus nhanh.

Tổng kết lại, Trojan là một loại mã độc nguy hiểm có khả năng gây hại lớn cho dữ liệu và thiết bị của người dùng. Chúng có khả năng lừa dối người dùng bằng cách ẩn mình trong các phần mềm hoặc tập tin hữu ích, sau đó thực hiện các hoạt động độc hại mà người dùng không hề hay biết. Để bảo vệ mình khỏi các tấn công Trojan, việc duy trì tình cảnh giác, cài đặt và duy trì phần mềm bảo mật, tránh mở tập tin hay liên kết không rõ nguồn gốc và không bao giờ cung cấp thông tin cá nhân quan trọng trên các trang web hoặc ứng dụng không đáng tin cậy là những biện pháp quan trọng. Sự cảnh tỉnh và kiến thức về an ninh mạng sẽ giúp người dùng đối phó hiệu quả với nguy cơ Trojan và bảo vệ tốt hơn cho dữ liệu và thiết bị của họ.

Hy vọng qua bài viết BKNS cung cấp, bạn đã hiểu được Trojan là gì, đặc điểm và các cách phòng tránh virus Trojan. Chúc các bạn có những công việc hiệu quả trên mạng Internet mà không bị gián đoạn bởi sự phá hoại bởi các virus.

>Xem thêm: Virus máy tính là gì? Tại sao con người tạo ra virus?. Top 10 phần mềm diệt virus miễn phí tốt nhất hiện nay